Steenkolenengels

‘Steenkolenengels’, bij iedereen wel bekend. Tenenkrommende Engelse zinnen die op een of andere manier letterlijk vertaald zijn vanuit het Engels en de context van de hele zin als onderdeel van een verhaal compleet missen. Soms erg grappig in reclames als die van Tempo-Team en Naast het nu alweer beroemde voorbeeld van de Tempo-team reclame zijn er nog legio voorbeelden van dit soort vertalingsfouten, die even jammer als hilarisch zijn. In dit artikel is te lezen dat ook het vertalen van en naar het Engels een grotere uitdaging is dan men in eerste instantie zou denken. Inzicht in dit soort valkuilen is daarom enorm handig om dat te voorkomen.

‘ This time I see it through the fingers’. De bekende oneliner van de bewuste Tempo-team reclame. Een mooi staaltje reclame, maar ook vooral een mooi voorbeeld van het zogeheten ‘steenkolenengels’. Ondanks dat heel veel mensen zichzelf toch de capaciteit toedichten dat men vloeiend Engels kan in woord en geschrift (zijn vertaalbureau’s dan overbodig?), worden er nog heel veel pijnlijke fouten en vergissingen gemaakt. Een klein overzicht:

” This college goes over ramps”. In plaats van dat dit bewuste college over hellingen ging, ging het over rampen. Joop den Uyl, voormalig premier, heeft zich menig keer laten ontvallen dat we een natie zijn van begrafenisondernemers (“a nation of undertakers”). Dat hij eigenlijk bedoelde dat we een ‘volk van ondernemers’ zijn kwam daardoor logischerwijs niet helemaal over. Dries van Agt vond dat hij zijn ‘mannetje’ wel stond: ‘I can stand my little man’. Mensen die erg ‘concrete’ willen worden. Beton is dan ook soms erg handig, maar niet in dat soort situaties. Leuk, die zogeheten valse vrienden, woorden die ook een soortgelijk woord in een andere taal hebben, weliswaar met een totaal andere betekenis. Het levert allemaal wel heel veel humor op, soms bewust zoals “Unox, the worst operating system”, soms onbewust “You have to screw up the number”. Allemaal fouten tijdens het Engels vertalen die even hilarisch als pijnlijk kunnen zijn, vaak niet zonder dramatische gevolgen.

Een boek over vertaalfouten
Dat deze vertaalfouten van hierboven slechts het topje van de ijsberg zijn, wordt duidelijk met het boek van Paul Brians, emeritus professor Engels aan de Washington State University. Getiteld ‘Common Errors in English Usage’, wordt er een overzicht gegeven van veelgemaakte fouten in het Engels. Opvallend is hierbij dat het er ontzettend veel zijn, fouten waar de auteur zich verder ook aan ergert, vooral omdat ze zoveel gemaakt worden. In een interview met Voice of America geeft hij het voorbeeld van ‘I could care less’ als verkeerde toepassing van de oorspronkelijk ironische uitdrukking ‘I couldn’t care less’ als tenenkrommend Engels. Dit komt volgens Brians doordat men de ironie van de oorspronkelijke uitdrukking niet doorheeft, waardoor men het woord not vergeet. Als topper geeft de hoogleraar aan ‘at all’, wat in zijn ogen teveel als stopwoordje wordt gebruikt, wat de betekenis van het woord onderuit haalt. Hij vind dit dan ook erg jammer.

Onbewust rotzooit men dus heel erg met taal, zelfs sommige native speakers hebben er soms nog moeite mee. Hoe vaak vragen wij niet aan iemand anders of een bepaald woord met een d, een t of een dt wordt geschreven? Hoe snel maken wij ook niet een fout als oud-premier den Uyl, met een lijst van een klein honderdtal valse vrienden in ons achterhoofd?

Schrikbarend is echter hoe snel deze vertaalfouten worden gemaakt en wat de gevolgen daarvan kunnen zijn. Koppig als we zijn, denken we vaak dat we zelf heel goed kunnen vertalen (‘dat vertaalbureau is echt niet nodig’), terwijl we ondertussen toch een (of zelfs meerdere) kleine taalblooper maken. Klein slippertje, soms met dramatische gevolgen.

Daarom: Schoenmaker, blijf bij je leest. Laat de vertalers Nederlands-Engels van Vertaalbureau Perfect dat ook doen, zodat u niet aangekeken hoeft te worden op pijnlijke vergissingen.